TBB’de Dinamik Nüfus ve Belediye Bütçeleri Tüm Paydaşların Katılımıyla Tartışıldı
Türkiye Belediyeler Birliği (TBB) tarafından düzenlenen Dinamik Nüfus ve Belediye Bütçeleri: Hizmet Yükü-Kaynak Dengesizliği ve Adil Finansman Modelleri Arayışı Çalıştayı TBB ana hizmet binasında gerçekleştirildi.
Adil, sürdürülebilir ve dinamik nüfusu esas alan yeni finansman modeli önerilerinin geliştirilmesi için ortak bir platform oluşturmayı hedefleyen çalıştay, TBB Genel Sekreteri Suat Yıldız’ın açılış konuşmasıyla başladı.
Yıldız: “Kentlerin Gerçek Nüfusu, Resmi Nüfustan Çok Daha Büyük”
Çalıştayda sadece teknik bir finansman meselesinin değil, Türkiye’nin tüm şehirlerinde gündelik hayatı etkileyen çok katmanlı bir sorunun ele alınacağını belirten Yıldız, kentlerin gerçek nüfusunun resmi nüfusu çok aştığını ifade etti.
Farklı şehirlerden örnekler veren Yıldız, Bodrum’da yaz aylarında nüfusun 5-6 katına çıktığını, İzmit’te gece 370 bin olan nüfusun gündüz 1 milyona ulaştığını, Anamur’da tarım sezonunda geçici nüfusun bir ayda yüzde 40 arttığını, İstanbul’un bazı ilçelerinde ise gündüz nüfusunun gece nüfusunun 10 katına çıkabildiğini hatırlattı.
Yıldız: “Yeni Bir Yerel Finansman Modeli Tasarlamanın Adımlarını Birlikte Atmayı Umuyoruz”
Statik nüfusa göre hesaplanan bütçeyle dinamik nüfusa göre hizmet üretmenin belediyeler için ciddi bir sorun oluşturduğunu belirten Yıldız, belediyelerin gelir dağılımında esas alınan Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi’nin bu hareketliliği yansıtmadığını söyledi. Yıldız, bu nedenle hizmet maliyetlerinin gerçeği yansıtmadığını, kaynak dağılımının belediyeler arasında adaletsizleştiğini, turizm, sanayi ve tarım bölgelerinde yoğun bir finansman baskısı oluştuğunu ifade etti. Ayrıca Yıldız, bu durumun belediyelerin geleceğe yönelik planlama kapasitesini zayıflattığını dile getirdi.
Konuşmasında, çalıştayın temel amacının bu çelişkiyi tartışmaya açmak olduğunu belirten Yıldız, gerçek nüfusu, ihtiyacı ve maliyeti esas alan yeni bir yerel finansman modeli tasarlamak için adımlar atmayı umduklarını söyledi. Belediye gelirlerinin iki temel unsurdan -genel bütçe vergi gelirlerinden aktarılan paylar ve belediyelerin öz gelirleri- oluştuğunu hatırlatarak, öz gelirlerin vergi, harç, katılma payları, ücretler, kira ve çeşitli teşebbüs gelirlerinden meydana geldiğini aktardı.
Yıldız: “Statik Nüfusa Göre Kurgulanmış Bir Gelir Sistemiyle, Dinamik Bir Nüfusa Hizmet Sunma Çelişkisini Odağımıza Aldık”
Bugünün kent gerçekliğinin, genel bütçeden ayrılan payın nüfus hareketliliğini esas alan bir finansman yaklaşımıyla yeniden düzenlenmesini kaçınılmaz kıldığını vurgulayan Yıldız, statik nüfusa göre kurgulanmış bir gelir sistemiyle dinamik nüfusa hizmet sunma çelişkisinin artık sürdürülemez olduğunu ifade etti.
Yıldız, belediyeler için yol haritası hazırlamayı amaçlayan çalıştayın tüm paydaşları bir araya getirdiğinin altını çizerek, “Bu çalışma, Türkiye’de ilk kez nüfus hareketliliğini veri temelli bir modelle ele alan kapsamlı bir girişimdir. Bu çalışma, Türkiye’nin yerel yönetim finansmanında yeni bir sayfa açma potansiyeli taşımaktadır.” şeklinde konuştu.
Arslan: “Sorunları Sahada Deneyimleyen Belediye Başkanlarımızı Dinleyeceğiz.”
“Kayıtlı Nüfusun Ötesinde: Sahada Yaşanan Hizmet Yükü-Kaynak Dengesizliği” konulu panelin moderatörlüğünü üstlenen TBB Genel Sekreter Yardımcısı Dr. Arslan, “Bugün, Türkiye’nin farklı yerlerinden gelen belediye başkanlarımızın yaşadığı sorunları gündeme alacağız ve dinamik nüfusun yarattığı sorunları sahada deneyimleyen belediye başkanlarımızı dinleme imkanına kavuşacağız.” dedi.
Çalıştay kapsamında, dinamik nüfusa ilişkin sorunların sahadaki yansımalarının, belediyelerin operasyonel sorunlarının, bütçe sıkıntılarının ve çözüm önerilerinin değerlendirileceğini kaydeden Arslan, “Bizim temel amacımız bir model önerisi geliştirmektir. Türkiye Belediyeler Birliğinin en önemli işlevlerinden biri olan lobicilik faaliyetleri çerçevesinde buradan neler elde edebiliriz kısmı çok önemli.” ifadelerini kullandı.
Hürriyet: “İzmit’in Resmi Nüfusu 380 Bin Ama 1 Milyonluk Kente Hizmet Ediyoruz”
İzmit Belediye Başkanı Fatma Kaplan Hürriyet, Türkiye’de sanayinin merkez üssü konumunda olan Kocaeli’nin hem yaz hem kış turizmine sahip, aynı zamanda yoğun sanayi yükü taşıyan dinamik bir şehir olduğunu belirterek, şehir içi trafik, çevre sorunları ve bölgesel yüklerin de İzmit’i doğrudan etkilediğini söyledi.
Hürriyet, gündüz nüfusunun gece nüfusuna oranla katlanarak artmasının ulaşım, otopark, temizlik ve güvenlik hizmetlerinde yarattığı baskı ve bu hizmetlerin maliyetini kimin karşıladığını sorununa değindi.
İzmit’in 2024 verilerine göre resmi nüfusunun 380 bin 831 olduğunu belirten Hürriyet, buna karşın şehrin günlük nüfusunun 1 milyona yakın olduğunu söyledi. Hürriyet, İller Bankası’ndan alınan payın nüfus esaslı belirlendiğini vurgulayarak 2025 yılı itibarıyla belediyenin aldığı tutarın 121 milyon TL olduğunu ifade etti. Hürriyet, pay hesaplamasının bir önceki yılın nüfusuna göre yapılması nedeniyle belediyenin ciddi kayba uğradığını belirterek, “Resmi olarak 380 bin nüfusa göre pay alıyoruz ama fiilen 1 milyonluk bir nüfusa hizmet ediyoruz. İzmit belediyesinin kişi başına aldığı aylık gelir sadece 319 TL.” dedi.
Denizli: “Cezalandırılan Aslında Yönetici Değil Doğrudan Vatandaş Oluyor”
Panele konuşmacı olarak katılan Çeşme Belediye Başkanı Lal Denizli TBB ve İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu ve Adana Büyükşehir Belediye Başkanı Zeydan Karalar ile tutuklu bulunan diğer belediye başkanlarına selamlarını iletti. “Onların eksikliği her geçen gün artarak kendini göstermeye devam ediyor.” diyen Denizli, panelde turizm kentlerinin yaşadığı sorunları anlattı.
Denizli, muhalefet partilerine mensup belediye başkanlarına karşı adil olunmadığını belirterek “2014 yılında aslında Turizm Bakanlığının Büyükşehir Yasası değiştikten sonra turizm niteliği taşıyan kentlere yönelik ek bütçeler yapma tasarrufları vardı fakat seçim sonrası turizm bölgelerin büyük çoğunluğu muhalefetin kazandığı bölgeler olunca aslında geçmiş dönemlerde de yaşadığımız o finansal cezalandırılma ve terbiye etme yöntemini benimsemeye bu kullanmaya devam ediyorlar.” ifadelerini kullandı. Cezalandırılanın aslında yönetici değil doğrudan vatandaş olduğunu söyleyen Denizli, “Vatandaş oy tercihinden ötürü cezalandırılıyor. Çeşme bin nüfuslu bir kent kış aylarında. Fakat yaz aylarında dönüşümlü olarak bir sirkülasyon var. Özellikle bayram ve hafta sonu dönemlerinde yaklaşık 1 milyon nüfus ulaşıyor. Yani yerleşik nüfusla dinamik nüfus arasında 20 kat fark oluyor bu da elbette ki 20 kat hizmet farkı gerektiriyor.” dedi.
Deniz: “Nüfusumuz 66 Bin 500 Olsa da Tatil Dönemlerinde 230 Binlere Kadar Çıkıyor”
Anamur Belediye Başkanı Durmuş Deniz de mevsimlik tarım işçileriyle birlikte yaşanan geçici nüfus artışının belediye hizmetlerinde oluşturduğu baskıya ilişkin konuştu. Anamur’un hem tarım hem de yerel turizm açısından önemli bir merkez olduğunu belirten Deniz, 66 bin 500 olan nüfusunun yaz aylarında 230 binlere kadar çıktığını, normal dönemlerde ise ilçede 100 binin üzerinde insanın yaşadığını ifade etti.
Deniz, İller Bankası payının nüfus esaslı belirlendiğini hatırlatarak ilçedeki ikinci konut sayısının ve yazlık nüfus hareketliliğinin belediye hizmetlerini ciddi şekilde zorladığını söyledi.
Panellerde Sorunlar ve Çözüm Önerileri Ele Alındı
Türkiye İstatistik Kurumundan Doç. Dr. Şebnem Beşe Canpolat moderatörlüğünde gerçekleşen “Dinamik Nüfusun Ölçümlenmesi” başlıklı panelde; Türk Telekom Mobil Planlama Kıdemli Uzmanı Merve Tanur, Hacettepe Üniversitesinden Doç. Dr. Mustafa Kızıltan ve Muğla Planlama Ajansı Başkanı Tansu Özcan konuşmacı olarak yer aldı.
Panelde, nüfus hareketliliğini ölçmek için hangi veri kaynaklarını, hangi yöntemlerle ve hangi ortak çerçevede kullanabileceği ve mobil sinyal verileriyle anlık nüfus yoğunluğunun nasıl tespit edilebileceği ve bu verilerde güvenlik çerçevesinin nasıl uygulanabileceği ele alındı. Ulaşım kartı kullanımları, su-elektrik tüketimi, atık hacimleri ve harcama verileri gibi kurumsal operasyon verilerinin dinamik nüfus tahmini için nasıl modellere dönüştürülebileceğine dair fikir alışverişinde bulunuldu. Oturumda, planlama ajanslarının yürüttüğü mevcut pilot çalışmaların, belediyelerin gerçek hizmet yükünü nasıl görünür kıldığı ve buradan nasıl ortak bir model üretilebileceği tartışıldı.
Hacettepe Üniversitesinden Prof. Dr. Ahmet Burçin Yereli’nin moderatör olarak yer aldığı “Belediyelerde Sürdürülebilir Bütçe Kaynakları ve Dünyadan Uygulamalar” başlıklı panele ise İTÜ Akademiden Prof. Dr. Aliye Ahu Gülümser, Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı Mahalli İdareler, Döner Sermayeler ve Fonlar Dairesi Başkanı Barış Kurtuluş ve Bursa Büyükşehir Belediyesi Genel Sekreteri Doç. Dr. Ergül Hasçelik panelist olarak katıldı.
Panelde, İspanya ve İtalya gibi turizm ülkelerinde uygulanan vergiler ve çeşitli fon modellerine dair sunumlar yapıldı. Ayrıca, merkezi bütçe dağılımı prensipleri, potansiyel uygulama zorlukları ile ulaşım ana planlar, afet yönetimi, alt yapı yatırımlarında planlama ve bütçeleme konuları masaya yatırıldı.
Çalıştayın kapanış oturumu TBB CEMR ve ULCG MEWA Mali Komite Üyesi, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Plan ve Bütçe Komisyonu Başkanı Doç. Dr. Ahmet Oğuz Demir’in konuşmasıyla tamamlandı. Kapanış oturumunda çalıştay kapsamında çıkan sonuçlar değerlendirilirken ileriye dönük atılması gereken adımlar da ele alındı.