Madencilik, Çevre ve Yenilenebilir Enerji Düzenlemelerinde Yeni Dönem
24 Temmuz 2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 7554 sayılı “Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun”, çevre mevzuatından madencilik sektörüne, zeytinlik alanlardan mera yönetimine ve yenilenebilir enerjiye kadar birçok alanda kapsamlı düzenlemeler içeren yapısal bir dönüşüm paketidir.
ÇED Süreçlerinde Yeni Yaklaşım
Kanunla birlikte 2872 sayılı Çevre Kanunu’nda yapılan değişiklikle, “Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir” kararı, artık yatırım süreçlerine engel teşkil etmeyecek. Bu değişiklikle birlikte yatırımcılar, ÇED gerekmediğine dair karar alınsa bile diğer izin ve ruhsat süreçlerine devam edebilecek.
Madencilik Kanunu Kökten Değişti
3213 sayılı Maden Kanunu’nda yapılan düzenlemelerle;
1. Rehabilitasyon kavramı yasal tanıma kavuştu,
2. Ruhsat ve rehabilitasyon bedelleri artırıldı (%50’den %70’e),
3. Rehabilitasyon bedelleri sadece bu amaçla kullanılacak şekilde özel hesaplarda toplanacak,
4. Stratejik ve kritik madenler tanımlanarak acele kamulaştırma yapılabilmesinin önü açıldı,
5. Ruhsat iptali durumunda yatırımcıya tazminat hakkı tanındı.
Ayrıca izin süreçlerinin hızlandırılması amacıyla kurumlardan görüş alınması için belirlenen sürede cevap verilmemesi halinde “olumlu görüş verilmiş sayılacağı” kuralı getirildi.
Zeytinliklerde Madenciliğe Koşullu İzin
Kanun, elektrik üretimine katkı sağlayan maden faaliyetlerinin zeytinlik alanlarda belirli koşullarda yürütülmesine imkân tanıyor. Zeytin ağaçlarının taşınması veya mümkün değilse, taşınamayan her bir ağaç için iki katı sayıda yeni zeytin ağacının dikilmesi zorunlu olacak. Yeni zeytinliklerin kamu taşınmazlarında tesis edilmesi durumunda, kiralama ve bakım işlemleri uzun vadeli olarak düzenlendi.
Mera Alanları Enerjiye Açılıyor
4342 sayılı Mera Kanunu’nda yapılan değişiklikle, yenilenebilir enerji kaynak alanları için mera vasfındaki arazilerin tahsisi artık mümkün olacak. Bu adım, özellikle arazi temininde karşılaşılan sorunları aşmak amacıyla enerji yatırımlarına kolaylık sağlamayı hedefliyor.
Yenilenebilir Enerji İçin Ruhsat ve İmar Kolaylıkları
5346 sayılı Kanun’da yapılan düzenlemelerle:
1. Orman vasıflı taşınmazlarda güneş ve rüzgâr santrallerine izin süreçleri sadeleştirildi.
2. Ana kuş göç yollarında ornitolojik gözlem zorunlu hale getirildi.
3. Enerji projelerinde imar planı onayı, yapı ruhsatı, işyeri açma ruhsatı gibi işlemler doğrudan Bakanlık tarafından yapılabilecek.
Ayrıca, üretim lisansı bulunan projelere ait yapıların ruhsatsız olması durumunda, teknik uygunluk belgesi düzenlenerek yapı ruhsatı yerine geçecek bir sistem kuruldu. Bu kapsamdaki eski idari yaptırımlar da affedilecek.
Kamulaştırma ve Arazi Tahsisi Yetkileri Artırıldı
1. Yenilenebilir enerji projeleri için acele kamulaştırma kararı alma süresi 2030 yılı sonuna kadar uzatıldı.
2. Zeytinlik alanlarda yeni tesis kurulması için kamu taşınmazları veya kamu iktisadi teşebbüslerine ait arazilerin doğrudan kiralanması sağlanabilecek.
Kurumsal Karar Mekanizması Güçlendirildi
Yeni kurulan ve Cumhurbaşkanı yardımcısı başkanlığında faaliyet gösterecek “Kurul” ile stratejik ve kritik madenlerde ruhsat verilmesine dair nihai karar yetkisi Cumhurbaşkanlığına bağlandı. Böylece kamu yararı gözetilerek ruhsat süreçleri merkezi düzeyde sonuçlandırılabilecek.
Yerel Yönetimler Açısından Düzenlemenin Etkileri
7554 sayılı Kanun, yerel yönetimlerin maden, çevre ve enerji yatırımlarına ilişkin görev, yetki ve sorumluluklarını önemli ölçüde etkiliyor:
İl Özel İdareleri İçin:
1. Rehabilitasyon bedeli hesapları ve tahsil süreçleri il özel idarelerinin sorumluluğuna verildi.
2. Rehabilitasyon yükümlülüklerinin takibi ve bedelin özel hesaplarda nemalandırılması gibi işlemlerde mali kapasite ve teknik yeterliliğin güçlendirilmesi gerekecek.
Belediyeler İçin:
1. İmar planı ve yapı ruhsatı yetkileri, yenilenebilir enerji projelerinde Bakanlığa devredildi.
2. Buna rağmen yıkım işlemlerinin icrası hâlen belediyelerin görevinde kalıyor.
3. Zeytinliklerin taşınması, altyapı sağlanması ve yeni sahaların çevre düzenlemeleri gibi görevlerde belediyeler uygulayıcı pozisyona itildi.
4. Belediye sınırları içinde acele kamulaştırmaların yapılabilecek olması, yerel plan bütünlüğü açısından riskler doğurabilir.
5. Bakanlıkça verilen “Üretim Tesisi Uygunluk Belgesi”, belediye tarafından verilmesi gereken ruhsatların yerini alacak. Bu durum, belediyelerin gelir kaybı ve denetim gücünün zayıflaması anlamına da gelebilir.
Sonuç: Belediyelerin ve özel idarelerin yeni hukuki çerçeveye hızla uyum sağlaması, mevzuat takibi ve uygulama kapasitesini artırması zorunluluk hâline gelmiştir.
Değerlendirme
7554 sayılı Kanun, ekonomik büyüme ve enerji arz güvenliğini desteklemek amacıyla yatırım ortamını kolaylaştıran ve idari süreçleri sadeleştiren birçok düzenlemeyi beraberinde getiriyor. Ancak özellikle çevre ve tarım açısından doğabilecek gerilimlerin dikkatle yönetilmesi gerekecek. Kanunun uygulanması sürecinde, merkezi idare ile yerel yönetimler arasında etkin bir koordinasyon ve bilgi paylaşımı büyük önem taşıyacaktır.
Yürürlük
Kanun, 24 Temmuz 2025 itibarıyla yürürlüğe girdi. Uygulama esasları ilgili Bakanlıklar ve Cumhurbaşkanlığı tarafından çıkarılacak yönetmeliklerle netlik kazanacak.
Konu ile ilgili olarak belediyeler ile özel idareler özelinde yapılan düzenlemelere ilişkin daha detaylı bilgi için tıklayınız.